1. Đặt vấn đề
Glôcôm góc mở nguyên phát (Primary Open-Angle Glaucoma - POAG) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa vĩnh viễn trên toàn thế giới. Bệnh đặc trưng bởi sự thoái hóa tiến triển của các tế bào hạch võng mạc (RGCs) – những tế bào thần kinh truyền tín hiệu hình ảnh từ mắt lên não.
Hiện nay, các phương pháp điều trị tiêu chuẩn chủ yếu tập trung vào hạ nhãn áp. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy, nhiều bệnh nhân vẫn tiếp tục suy giảm thị lực mặc dù nhãn áp đã được kiểm soát tốt.
Tế bào hạch võng mạc dễ bị tổn thương về chuyển hóa trong bệnh glôcôm. Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy thiếu hụt nicotinamide có thể góp phần vào cơ chế bệnh sinh. Vì vậy, bổ sung nicotinamide – tiền chất tạo ra NAD+ (hoạt chất thiết yếu đối với chức năng ty thể và chuyển hóa năng lượng) - đang nổi lên như một chiến lược đầy hứa hẹn giúp bảo vệ thần kinh võng mạc trước sự thoái hóa do glôcôm.
2. Các thử nghiệm lâm sàng về hiệu quả của Nicotinamide
2.1. Giảm nguy cơ chuyển thành POAG ở người tăng nhãn áp
Nghiên cứu đoàn hệ đa trung tâm của Muayad và cộng sự (2026,) khai thác dữ liệu từ 67 tổ chức y tế tại Hoa Kỳ, đánh giá 2920 bệnh nhân tăng nhãn áp cho thấy:
- Nhóm dùng nicotinamide có tỷ lệ chuyển thành POAG là 3,5%, thấp hơn đáng kể so với nhóm không dùng là 9,0% (HR = 0,34; KTC 95%: 0,25–0,47; P < 0,001), tương ứng với giảm nguy cơ tuyệt đối 5,5%.
- Ngoài ra, bổ sung nicotinamide giúp trì hoãn đáng kể thời điểm phải dùng thêm thuốc hạ nhãn áp tại chỗ hoặc can thiệp phẫu thuật/laser.
- 2.2. Phục hồi chức năng tế bào hạch võng mạc
Thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên của Hui và cộng sự (2020) trên 57 bệnh nhân glôcôm được uống nicotinamide liều tối đa 3g/ngày đã ghi nhận:
- Chỉ số chỉ số PhNR phản ánh chức năng và sức khỏe của tế bào hạch võng mạc được cải thiện rõ rệt. Cụ thể, 23% bệnh nhân trong nhóm dùng nicotinamide đạt mức cải thiện vượt quá sai số dao động của phép đo, so với 9% ở nhóm giả dược.
- Chỉ số lệch trung bình thị trường (MD) cũng có xu hướng tiến triển tích cực, chứng minh nicotinamide mang lại lợi ích thực sự cho thị giác khi kết hợp với thuốc hạ nhãn áp.
- 2.3. Cải thiện chất lượng cuộc sống
Nghiên cứu của Bunea và cộng sự (2025) trên 58 bệnh nhân POAG sử dụng niacinamide liều 500 mg/ngày trong 6 tháng:
- Nhóm dùng niacinamide có cải thiện đáng kể điểm chất lượng cuộc sống (thông qua bảng kiểm GQL-15), đặc biệt ở khả năng nhìn gần và thị lực ngoại vi.
- Đồng thời, nghiên cứu cũng ghi nhận sự giảm nhẹ nhãn áp ở cả hai mắt.
Những kết quả này cho thấy bổ sung nicotinamide không chỉ cải thiện các chỉ số sinh lý của mắt mà còn mang lại lợi ích có ý nghĩa lâm sàng đối với chất lượng cuộc sống do người bệnh tự đánh giá.
2.4. Hướng đi mới: liệu pháp phối hợp bảo vệ thần kinh
Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên pha III của Alushin và cộng sự (2026), hiện đang được triển khai tại Đại học Columbia và Đại học Stanford, đánh giá hiệu quả của bổ sung nicotinamide (3 g/ngày) kết hợp với calcium pyruvate (1 g/ngày) trong thời gian 21 tháng ở bệnh nhân POAG đã được điều trị.
Với mục tiêu tác động đồng thời vào hai con đường cung cấp năng lượng cho tế bào (sinh tổng hợp NAD+ và đường phân), nhằm tạo ra hiệu ứng hiệp đồng, thử nghiệm này được kỳ vọng sẽ cung cấp bằng chứng xác đáng về hiệu quả bảo vệ thần kinh cũng như tác động điều hòa chuyển hóa của nicotinamide trong điều trị glôcôm
3. Kết luận
Hiện nay, các hướng dẫn điều trị glôcôm vẫn chưa đưa các liệu pháp bảo vệ thần kinh như bổ sung nicotinamide vào khuyến cáo chính thức do cần thêm các bằng chứng lâm sàng quy mô lớn hơn. Đặc biệt cần làm rõ liều lượng tối ưu, thời gian điều trị và tiêu chí lựa chọn bệnh nhân phù hợp nhất.
Nicotinamide (Vitamin B3) mở ra một hướng đi đầy hứa hẹn trong chiến lược quản lý toàn diện bệnh glôcôm. Không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ kiểm soát nhãn áp, liệu pháp này tác động trực tiếp vào gốc rễ của sự thoái hóa thần kinh.
Trong tương lai, khi các thử nghiệm lâm sàng hoàn tất, bổ sung nicotinamide hứa hẹn sẽ trở thành một liệu pháp hỗ trợ chuẩn quy, góp phần bảo tồn thị lực và nâng cao chất lượng cuộc sống cho hàng triệu bệnh nhân glôcôm trên thế giới.
Dược sĩ Vũ Ngọc Linh